و دو هزار گوسپند و هزار و بيست و دو تن اسير و هزار و سيصد بيل و تخته آهن دولا . [ از ] نژادهاى ترك ، تغزغز است . شهرهاى ايشان بزرگترين شهرهاى ترك است . و مرزشان چين است و تبت و خرلخ و غز بجناك و تركش و اركش و خفجاخ و خرخيز . همهء شهرهاى ترك شانزده شهر است . و تغزغز ، عرب ترك‌اند « 1 » . گويند : در سرزمين ترك گوسپند كمتر از چهار بره نزايد . و چون فزون كند پنج يا شش بره آورد ، چونان ماده سگ . و به ندرت يك يا دو بره آورد . و گوسپندان آنجا سخت بزرگ‌اند و دنبه‌هايى گران دارند كه بر زمين بكشند . نيز در شهرهاى ترك سمور بسيار و فنك هست . و تركان خود تير - اندازانى ماهرند . نيز در شهرهاشان ختوى خوب بدست آيد . و آن شاخى است در پيشانى جانورى كه در آنجا هست « 2 » . بيشتر تركان آيين زنديقان دارند و از شگفتيهاى آنان ، سنگريزه‌اى است كه به وسيلهء آن هر چه بخواهند باران و برف بارد . اين ، به نزديكشان مشهور است و يك تن نيست كه نداند . آن سنگريزه تنها نزد پادشاه تغزغز است و نزد ديگر پادشاهان ترك نيست . گويند : آن سنگريزه را تركان از سرزمينهاى بر آمدگاه خورشيد ، از آهوانى كه در آنجا بودند و خود را با آن از تابش خورشيد پوشيده مىداشتند تا نسوزند ، به چنگ آورده‌اند . اسماعيل بن احمد [ سامانى ] نقل كرده است كه چون تركان با او به كارزار پرداختند ، همان كار را انجام دادند . [ يعنى بدان وسيله كه داشتند برف و باران فرود آوردند . ] اما اسماعيل ، خود ، سرما را بر سر آنان باز بگردانيد و همه‌شان را از ميان ببرد . [ پس از ظهور سرما و ابر و احاطهء آن بر لشكرگاه ،

--> ( 1 ) - از نظر چادرنشينى و سفر و كوچيدن . رك : نسخهء عكسى ( ورق 170 ، الف ) ( 2 ) - رك : تعليقات همدان .